رشيد الدين فضل الله همدانى
مقدمهء مصحح 16
جامع التواريخ ( تاريخ سامانيان وبويهيان وغزنويان ) ( فارسى )
همان عصر رشيد الدّين است از نگارندهاى به نام مارتينوس اوپاوينسيس ، sisneivappo sunitram كه به مارتينوس پولونوس sunolop نيز شهرت داشت ؛ اگر از اثر به پديد آورندهء راستين پى نمىبريم ما را چه باك ! دلبستگى كمترين به جامع التّواريخ ، بيرون از اهتمامى كه پنجاه سال پيش به روزگار دانشجويى ، در استكتاب و رونويسى آن به اشارت استاد فرزانهء پاك سرشت سيّد محمّد تقى مدرّس رضوى ورزيدهام ، سودمندى و فراگيرى اين اثر جامع و گسترده است ؛ رشيد الدّين فضل اللّه گو مباش ! در آرايش و ويرايش اين بخش - تاريخ سامانيان و بويهيان و غزنويان از چهار نسخهء به نسبت مضبوط بهرهياب بودهام : * نسخهء اساس : « ا » : موزهء توپقاپى سراى ، كتابخانهء خزانه ، به شمارهء 1654 . اين نسخه به نسبت مضبوط و استوار است ، و در پايان آن آمده است : « تمام شد كتابت كتاب جامع التّواريخ به يارى بارى تعالى آن را بر صاحبش مبارك و ميمون گرداناد و فوايد آن به كافّهء مسلمين و مسلمات عايد باد . واتّفق الفراغ من التحرير بعون اللّه و حسن التيسير فى ثالث شهر جمادى الاولى سنة سبع عشر و سبعماية غفر اللّه لكاتبه و لجميع المسلمين جمع اوراق جامع الحكايات ( بر روى آن خطى كشيدهاند و در زير آن نگاشتهاند ) : التواريخ بعدد سه صد هفتاد پنجست و اللّه اعلم » . مرحوم دكتر احمد آتش كه نخستين بار اين بخش جامع التواريخ را به چاپ رساند ( آنكارا ، 1957 ) ، در وصف نسخه نوشتهاند : « . . . داخل جلد ميشنى نو ، سرخ رنگ ، 350 برگ . صفحات شمارهگذارى شده است كه بعدها انجام پذيرفته است ، زيرا آنچه در پايان نسخه نوشته است مغايرت دارد ، به مثل در برگ پايانى مىنويسد : « جميع اوراق جامع الحكايات ( ؟ ) بعدد سه صد هفتاد پنج است » ، اكنون نسخهء موجود 350